سخنرانی اخیر امانوئل مکرون در رویداد Adopt AI بیش از آنکه یک اعلام سیاست جدید باشد، نوعی نقشهٔ راه برای بازتعریف موقعیت فرانسه و حتی اروپا در رقابت جهانی هوش مصنوعی است. او با صراحتی کمسابقه هشدار داد که اگر اروپا همین امروز سرعت خود را بالا نبرد، در آینده نزدیک تنها به یک مصرفکنندهٔ فناوری تبدیل میشود؛ مصرفکنندهای که زیرساخت، استاندارد، مدل و حتی فرهنگ رقومی خود را از بازیگران دیگر وارد میکند.
همین نگاه بود که مکرون را واداشت تا در آغاز سخنانش تأکید کند: «ما به زیرساختهای اروپایی نیاز داریم که توان رقابت با بهترین بازیگران جهانی را داشته باشند.» این جمله، ساده اما مهم است؛ زیرا نشان میدهد که بحران اروپا تنها کمبود فناوری نیست، بلکه کمبود ظرفیت رقابتپذیری است.
فرانسه در این مسیر، روی چند مزیت راهبردی دست میگذارد. نخست، انرژی هستهای کمکربن که برای تغذیه نسل جدید ابررایانهها اهمیت حیاتی دارد. امانوئل مکرون در رویداد Adopt AI با لحنی کنایهآمیز گفت:
دوست خوبی در آن سوی اقیانوس دارم که میگوید: ‘حفاری کن، حفاری کن’. اما اینجا نیازی به حفاری نیست. اینجا باید گفت: ‘وصل کن، وصل کن’. برق در دسترس است؛ میتوانی آن را وصل کنی، آماده است.
پیام مکرون تقریبا روشن است: رقابت آینده فقط بر سر الگوریتم نیست؛ بر سر انرژی، زیرساخت و قدرت پردازش است و فرانسه میخواهد از مزیت انرژی هستهای برای تبدیل شدن به یک هاب بزرگ پردازشی استفاده کند.
از همین زاویه که نگاه کنیم، اعلام ظرفیت ۷۰۰ مگاواتی سایت جدید دانکرک و معرفی ابررایانهٔ «Alice Recoque» نه یک اعلان فنی، بلکه بیانیهای سیاسی است؛ بیانیهای که میگوید فرانسه میخواهد ستون فقرات قدرت محاسباتی اروپا باشد. این پروژهها در ظاهر، پروژههای زیرساختی هستند، اما در عمل نوعی تلاش برای تبدیل فرانسه به نقطهٔ لنگر در رقابت هوش مصنوعی اروپا محسوب میشوند.
در کنار زیرساخت، مکرون بر بازار و مقیاس تأکید کرد؛ موضوعی که اروپا همیشه در آن عقب مانده است. او در سخنانش گفت:
«ما باید یک بازار داخلی بزرگتر در اختیار همهٔ استارتآپهایی قرار دهیم که فعالیت خود را در اروپا آغاز میکنند.»
این جمله پاسخی ضمنی به مشکل مزمن اکوسیستم اروپایی است: استارتآپها در اروپا متولد میشوند، اما برای رشد مجبورند به آمریکا مهاجرت کنند، چون بازار آنجا بزرگتر، سرمایه عمیقتر و مقررات سادهتر است. مکرون با آوردن این نقلقول عملاً به اتحادیهٔ اروپا هشدار داد که بدون یک بازار یکپارچه، هر سرمایهگذاری ملی محکوم به محدودیت خواهد بود.
جالب آنکه این سخنان با تحول نهادی جدیدی همزمان شده است: «امنـیباس» (Ammnibus) جدید اتحادیهٔ اروپا که مجموعهای از اصلاحات، تسهیل مقررات، و بهروزرسانی چارچوبهای رقابتی برای هوش مصنوعی را در خود جای داده است. این بستهٔ جدید، نشانهای روشن از این است که اروپا میخواهد رویکرد محتاطانه و سنگین گذشته را کنار بگذارد و وارد فاز سرعت شود.
سالها اروپا صرفاً تنظیمگر بود، اما اکنون با امنیباس، در حال تبدیل شدن به بازیگری است که تلاش میکند رقابت را ممکن سازد، نه اینکه آن را محدود کند. سخنان مکرون نیز با این چرخش نهادی همراستا است و عملاً تلاش دارد این پیام را القا کند که «فرصت اروپا برای بازگشت به رقابت هنوز کاملاً از دست نرفته».
در بخش دیگری از سخنرانی، مکرون روی ضرورت یک راهبرد مشترک اروپایی تأکید کرد و گفت: «برای من این نشست فقط اعلام مجموعهای از سرمایهگذاریها در فرانسه نیست؛ این یک زنگ بیدارباش برای تدوین یک راهبرد اروپایی است.» او این پیام را خطاب به برلین، بروکسل و بهطور کلی پایتختهای اروپایی فرستاد تا نشان دهد موضوع، تنها توسعهٔ داخلی فرانسه نیست؛ بلکه ساخت یک بلوک منسجم برای جلوگیری از سلطهٔ انحصاری شرکتهای آمریکایی و چینی است. در همین راستا، نامهٔ نیت مشترک بین فرانسه، آلمان، SAP و Mistral AI نشان میدهد که اروپا قصد دارد از پراکندگی فناورانه فاصله بگیرد و یک مسیر صنعتی مشترک تعریف کند.
با وجود این، پیام اصلی مکرون شاید نه درباره زیرساخت باشد و نه درباره مقررات، بلکه درباره جامعهٔ انسانی اروپا است. او بر لزوم تربیت ۵۰ هزار کارمند دولت و اعزام ۳۰۰ سفیر هوش مصنوعی به شرکتها تأکید کرد. این نشانهای از این واقعیت است که فرانسه میداند رقابت در AI با شعار ممکن نیست. کشورها باید کارمندان، مدیران، مهندسان، معلمان و حتی ادارات سنتی خود را برای زندگی در جهانی که «تصمیمهای اولیه را ماشینها تولید میکنند» بازسازی کنند.
در نهایت، میتوان گفت حرفهای مکرون در Adoption AI چند لایه داشت. در لایهٔ اول، فرانسه میخواهد زیرساختی رقابتی بسازد. در لایهٔ دوم، اروپا باید بازار مشترک و انعطافپذیر ایجاد کند. در لایهٔ سوم، دولتها باید نیروی انسانی و فرهنگ اداری خود را با موج جدید فناوری سازگار کنند. و در لایهٔ چهارم، اروپا باید بهجای «تنظیمگری صرف»، به «ساختن» بازگردد. ترکیب این چهار عنصر همان چشماندازی است که مکرون در تمام سخنانش تکرار میکند، حتی اگر به زبان اشاره باشد. او میخواهد ثابت کند که اروپا هنوز میتواند یکی از بازیگران بزرگ هوش مصنوعی شود؛ بهشرط آنکه جسارت تغییر را پیدا کند.
