آغاز تحقیق اروپا درباره واتس‌اپ؛ نگرانی‌ها از محدودیت رقابت در حوزه هوش مصنوعی

کمیسیون اروپا پرچم دار مبارزه با انحصار است. از سال‌ها پیش پرونده‌های گوگل و کمیسیون اروپا و جریمه‌های میلیارد دلاری برای مبارزه با انحصار تیتر خبرها بوده است. حالا کمیسیون اروپا در حوزه هوش مصنوعی وارد میدان مبارزه با انحصار می‌شود. این کمیسیون به تازگی یک تحقیق رسمی ضدانحصار را درباره سیاست‌های تازه واتس‌اپ آغاز کرده است؛ سیاست‌هایی که دسترسی سرویس‌های هوش مصنوعی به این پیام‌رسان را محدود می‌کنند و مسیر رقابت در بازار هوش مصنوعی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

این پرونده نشان می‌دهد اروپا وارد مرحله‌ای تازه از نظارت بر پلتفرم‌های بزرگ فناوری شده و قصد دارد اطمینان پیدا کند شرکت‌هایی مانند متا از قدرت گسترده خود برای برتری انحصاری استفاده نمی‌کنند.

پرونده مبارزه با انحصار هوش مصنوعی از کجا آغاز شده است

واتس‌اپ چندی پیش اعلام کرد تنها چت‌بات اختصاصی «Meta AI» می‌تواند در این پلتفرم فعالیت رسمی داشته باشد. این تصمیم باعث شد دسترسی چت‌بات‌های ثالث، از جمله ChatGPT و Copilot، محدود شود. در نتیجه، سرویس‌های مستقل هوش مصنوعی امکان رقابت در محیط داخلی واتس‌اپ را از دست دادند. این تغییر در ظاهر یک تصمیم فنی است، اما در عمل اکوسیستم رقابت را دگرگون می‌کند.

کمیسیون اروپا پس از بررسی اولیه، این سیاست را حساس تشخیص داد و اعلام کرد نیاز دارد «اثر واقعی» این تصمیم را بر رقابت در بازار ارزیابی کند. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می‌شود که واتس‌اپ بیش از دو میلیارد کاربر دارد و هر تغییر در این پلتفرم می‌تواند بازار هوش مصنوعی مصرفی را جابه‌جا کند.

چرا اروپا با این شدت واکنش نشان داده است

اتحادیه اروپا سال‌هاست که مقررات رقابت را با جدیت دنبال می‌کند. این اتحادیه دو ماده کلیدی در معاهده عملکرد اتحادیه اروپا یا همان TFEU دارد که هر پرونده ضدانحصار بر اساس آنها بررسی می‌شود:

• ماده ۱۰۱ TFEU: شرکت‌ها را از هر نوع اقدام یا توافق که به محدودسازی رقابت منجر شود منع می‌کند.

• ماده ۱۰۲ TFEU: از سوءاستفاده شرکت‌های دارای جایگاه مسلط جلوگیری می‌کند؛ از جمله اعمال محدودیت‌های غیرمنصفانه یا ایجاد مانع برای ورود رقبا.

در پرونده واتس‌اپ، تمرکز اصلی بر ماده ۱۰۲ قرار گرفته است؛ زیرا واتس‌اپ یکی از بزرگ‌ترین پیام‌رسان‌های جهان است و قدرت بازار آن می‌تواند رقبا را از میدان خارج کند. کمیسیون اروپا می‌خواهد بفهمد متا این سیاست جدید را با هدف «حفظ رقابت» اتخاذ کرده یا با هدف «ایجاد برتری انحصاری» برای چت‌بات خود.

ادعای شرکت متا در مورد پرونده ایجاد انحصار

در آن سوی پرونده، متا اعلام کرده این محدودیت‌ها ریشه فنی دارند. این شرکت ادعا می‌کند زیرساخت واتس‌اپ توان میزبانی ده‌ها چت‌بات قدرتمند را ندارد و اضافه شدن بات‌های متعدد می‌تواند امنیت، پایداری و تجربه کاربران را مختل کند. متا می‌گوید چت‌بات‌های ثالث می‌توانند در پلتفرم‌ها و کانال‌های دیگر فعالیت کنند و کاربران در انتخاب سرویس‌های هوش مصنوعی آزادی کامل دارند.

این توضیحات در ظاهر منطقی‌اند، اما رگولاتورها همچنان نگرانند. دلیل این نگرانی ساده است: وقتی پیام‌رسانی بزرگ فقط چت‌بات داخلی خود را برجسته می‌کند، کاربران معمولاً به سمت همین سرویس هدایت می‌شوند و این مسئله رقابت را به سمت یک بازی یک‌طرفه می‌برد.

نظر تحلیل گران در مورد انحصار هوش مصنوعی

در میانه این جدال، کارشناسان معتقدند پیام‌رسان‌ها امروزه تنها ابزار ارتباطی نیستند؛ این پلتفرم‌ها به‌دلیل ارتباط مستقیم با زندگی روزمره، در حال تبدیل شدن به میزبان اصلی تعامل کاربران با هوش مصنوعی هستند. اگر واتس‌اپ تنها از چت‌بات اختصاصی خود پشتیبانی کند، کاربران انتخاب‌های کمتری خواهند داشت و شناخت آنها از خدمات رقبا کاهش می‌یابد.

به همین دلیل، تحلیلگران می‌گویند این پرونده تنها یک اختلاف ساده حقوقی نیست؛ بلکه آزمونی مهم برای تعیین آینده رقابت در بازار چت‌بات‌ها و مدل‌های هوش مصنوعی است.

پیامدهای احتمالی برای متا و بازار اروپا

اگر کمیسیون اروپا نتیجه بگیرد واتس‌اپ قوانین رقابت را نقض کرده، چند اتفاق محتمل است:

• متا مجبور می‌شود سیاست جدید را لغو کند.

• متا باید امکان حضور رسمی چت‌بات‌های دیگر را فراهم کند.

• جریمه‌های مالی سنگین برای شرکت وضع می‌شود.

این تصمیم‌ها فقط متا را تحت تأثیر قرار نمی‌دهند؛ بلکه استانداردی تازه برای پلتفرم‌های بزرگ فناوری در جهان ایجاد می‌کنند. شرکت‌هایی که قصد دارند چت‌بات‌ها را در سرویس‌های پرمخاطب ادغام کنند، احتمالاً مجبور می‌شوند این کار را با شفافیت بیشتر و رعایت قواعد رقابت انجام دهند.

اهمیت جهانی پرونده مبارزه با انحصار هوش مصنوعی

تحقیق تازه اروپا نشان می‌دهد دوره جدیدی شروع شده است؛ دوره‌ای که در آن رگولاتورها نه‌تنها به رفتار پلتفرم‌های اجتماعی توجه می‌کنند، بلکه ادغام چت‌بات‌ها، مدل‌های زبانی و دستیارهای هوشمند در سرویس‌های دیجیتال را نیز زیر نظر می‌گیرند.

پیام‌رسان‌ها به‌دلیل گستردگی و نفوذ بالا، می‌توانند رقابت بازار هوش مصنوعی را هدایت یا محدود کنند. به همین دلیل، اتحادیه اروپا نمی‌خواهد تنها یک بازیگر بر جریان بازار مسلط شود.

پرونده واتس‌اپ ممکن است مسیر رقابت هوش مصنوعی را در سال‌های آینده تعیین کند. اگر اروپا محدودیت‌های تازه‌ای برای ادغام چت‌بات‌ها وضع کند، شرکت‌ها در سراسر جهان مجبور می‌شوند این استانداردها را رعایت کنند. در نتیجه، کاربران نیز فرصت بیشتری برای تجربه سرویس‌های متنوع پیدا می‌کنند.

منبع: abc News