از زمان تأسیس در سال ۲۰۱۲، شرکت بایتدنس به یکی از بزرگترین «کارخانههای تولید اپلیکیشن» در جهان تبدیل شده است. این شرکت چینی که فعالیت خود را با یک خبرخوان آغاز کرد، امروز بیشتر بهعنوان مالک دو پلتفرم بزرگ ویدئویی یعنی تیکتاک و نسخه داخلی آن در چین، دویین، شناخته میشود؛ دو برنامهای که در مجموع نزدیک به سه میلیارد کاربر ماهانه در سراسر جهان دارند. بایتدنس در سالهای اخیر آنقدر اپلیکیشنهای متنوع تولید کرده که حتی برخی از کارکنانش نیز بهسختی میتوانند همه آنها را دنبال کنند. سبد محصولات این شرکت اکنون از ابزارهای ویرایش ویدئو و نرمافزارهای همکاری سازمانی گرفته تا چتباتها را دربر میگیرد.
در ماه ژانویه، معاملهای نهایی شد که بر اساس آن ۸۰ درصد از بخش آمریکایی تیکتاک به شرکت نرمافزاری اوراکل و گروهی از سرمایهگذاران نزدیک به دونالد ترامپ فروخته شد. این توافق به پروندهای طولانی و پرحاشیه پایان داد. بایتدنس در این معامله توانست شرایط نسبتاً مطلوبی به دست آورد؛ گزارشها حاکی از آن است که این شرکت الگوریتم تیکتاک را به کسبوکار جدید اجاره داده و در ازای آن ۲۰ درصد از درآمد آن را دریافت میکند. همچنین اداره بخش تجارت الکترونیکی تیکتاک شاپ در آمریکا همچنان در اختیار بایتدنس باقی مانده است.
پس از این توافق، سرمایهگذاران بیش از گذشته نسبت به آینده شرکت خوشبین شدهاند. در نوامبر گذشته ارزش بایتدنس در معاملات ثانویه حدود ۴۸۰ میلیارد دلار برآورد شد و در فوریه این رقم به ۵۵۰ میلیارد دلار رسید. در میان شرکتهای خصوصی جهان، تنها دو شرکت ارزش بیشتری دارند: اوپنایآی، آزمایشگاه پیشرو در حوزه هوش مصنوعی، و اسپیسایکس، شرکت فضایی متعلق به ایلان ماسک. با تکیه بر پایگاه عظیم کاربران خود، بایتدنس اکنون پس از متا (مالک فیسبوک و اینستاگرام) دومین شرکت بزرگ شبکههای اجتماعی جهان محسوب میشود. این شرکت همچنین با سرعت در حال تبدیل شدن به یکی از بازیگران مهم تجارت الکترونیک و هوش مصنوعی در چین است؛ رشدی که باعث نگرانی رقبای داخلی و خارجی شده است. پرسش اینجاست که آیا چیزی میتواند مانع ادامه این روند شود؟
بخش عمده فعالیت بایتدنس همچنان در چین متمرکز است. برآورد میشود حدود سهچهارم از درآمد ۱۵۵ میلیارد دلاری این شرکت در سال ۲۰۲۴ از بازار چین به دست آمده باشد. مدل کسبوکار موسوم به «محتوا تا خرید» که سرگرمی را با خرید آنلاین ترکیب میکند، باعث شده بایتدنس به سومین شرکت بزرگ تجارت الکترونیک چین تبدیل شود. در سال گذشته حدود چهار تریلیون یوان، معادل ۵۸۰ میلیارد دلار کالا، از طریق پلتفرمهای این شرکت فروخته شده است.
پلتفرم دویین اکنون به بازاری پررونق تبدیل شده است. در میان ویدئوهای سرگرمکننده، پستهایی درباره محصولات مختلف دیده میشود و اینفلوئنسرها در جریان پخشهای زنده، کالاهای گوناگون را به مخاطبان عرضه میکنند. اپلیکیشن «هونگگو» که مجموعهای از مینیدرامهای کوتاه را ارائه میدهد نیز کاربران را به خرید محصولاتی که در این داستانها نمایش داده میشود تشویق میکند.
بایتدنس علاوه بر این حوزهها به کسبوکارهای دیگری نیز وارد شده است. سرویس تحویل غذای این شرکت بهسرعت در حال رشد است و بخشی از سهم بازار شرکتهایی مانند میتوآن را تصاحب کرده است. همچنین اپلیکیشنی به نام «دو شِنگ شِنگ» که ماه گذشته برای ارائه کوپنهای مصرف حضوری راهاندازی شد، بهسرعت در صدر جدول دانلود در چین قرار گرفت. گستردگی اپلیکیشنهای بایتدنس و حجم عظیم دادههایی که از کاربران جمعآوری میکند، باعث شده این شرکت اکنون بزرگترین بازیگر تبلیغات دیجیتال در چین باشد و جایگاه علیبابا را که از میانه دهه ۲۰۱۰ در این حوزه پیشتاز بود، تصاحب کند.
هوش مصنوعی نیز نقش مهمی در رشد بایتدنس ایفا میکند. چتبات این شرکت با نام «دوباو» در حال حاضر محبوبترین چتبات چین است و در فوریه ۲۰۲۶ حدود ۳۱۵ میلیون کاربر ماهانه داشته است. ارائه دسترسی به مدلهای هوش مصنوعی دوباو باعث شده شرکتهای بیشتری به پلتفرم ابری بایتدنس جذب شوند؛ بخشی که خود نیز بهسرعت در حال توسعه است.
جاهطلبیهای بایتدنس در حوزه هوش مصنوعی فراتر از این است. این شرکت قصد دارد دوباو را به یک «سوپر اپلیکیشن هوشمند» تبدیل کند؛ برنامهای که بتواند تنها با یک دستور ساده از سوی کاربر، طیف گستردهای از فعالیتهای دیجیتال و تراکنشها را انجام دهد. رقبایی مانند علیبابا نیز اهداف مشابهی را دنبال میکنند. در دسامبر گذشته بایتدنس در همکاری با شرکت تولیدکننده دستگاههای الکترونیکی ZTE تلفن هوشمندی عرضه کرد که از پیش به یک دستیار هوش مصنوعی مجهز بود. این دستیار میتوانست محتوای روی صفحه را بخواند و اقداماتی مانند خرید کالا را بهصورت خودکار انجام دهد.
این گوشی آزمایشی که تنها ۳۰ هزار دستگاه از آن تولید شد، ظرف چند روز به فروش رفت. با این حال، خیلی زود با مشکلاتی روبهرو شد. هنگامی که دستیار هوش مصنوعی تلاش میکرد از اپلیکیشنهای متعلق به شرکتهای رقیب استفاده کند، دسترسی آن مسدود میشد. همچنین پردازش پرداختها نیز با مشکل مواجه شد. بایتدنس سیستم پرداخت اختصاصی خود را دارد، اما این سیستم هنوز بهطور گسترده مورد استفاده قرار نمیگیرد و بسیاری از اپلیکیشنهای این شرکت همچنان به سیستمهای پرداخت علیبابا و تنسنت، مالک ویچت، وابستهاند.
این مسئله یکی از محدودیتهای رشد بایتدنس را نشان میدهد. به گفته «پو ژائو»، تحلیلگر فناوری و نویسنده خبرنامه Hello China Tech، رقبای قدیمی این شرکت سالها برای ایجاد زیرساختهایی مانند شبکههای پرداخت و لجستیک سرمایهگذاری کردهاند، در حالی که بایتدنس در این زمینهها کمتر هزینه کرده است.
چالش بزرگتر اما روابط نهچندان گرم بایتدنس با دولت چین است. ژانگ ییمینگ، بنیانگذار این شرکت، در سال ۲۰۲۱ در میانه کارزار دولت برای محدود کردن قدرت غولهای فناوری، ابتدا از سمت مدیرعاملی و سپس از ریاست هیئتمدیره کنارهگیری کرد. با این حال، منابع داخلی میگویند دولت همچنان نسبت به نفوذ این شرکت احساس راحتی ندارد. برای نمونه، در دیدار پرسر و صدایی که سال گذشته شی جینپینگ با جمعی از کارآفرینان فناوری برگزار کرد و بهعنوان نشانهای از بهبود روابط دولت با صنعت فناوری تلقی شد، جک ما، بنیانگذار علیبابا حضور داشت اما ژانگ ییمینگ دعوت نشده بود.
دولت چین با قدرت گرفتن شرکتهای تجارت الکترونیک تا حدی کنار آمده است، اما تمایل ندارد یک شرکت شبکه اجتماعی بیش از اندازه قدرتمند شود. حاکمان چین بهشدت نسبت به کنترل افکار عمومی حساس هستند.
روابط سرد با دولت همچنین میتواند توسعه فعالیتهای بینالمللی بایتدنس را دشوارتر کند. این شرکت یکی از معدود غولهای اینترنتی چین است که توانسته در بازارهای خارجی، هم در کشورهای در حال توسعه و هم در اقتصادهای پیشرفته، به موفقیت قابل توجهی دست یابد. بایتدنس که ادعا میکند دفتر مرکزی مشخصی ندارد، بخشی از این موفقیت را با ایجاد عملیات گسترده در خارج از چین به دست آورده است.
با این حال، دولت چین نسبت به افزایش تعداد شرکتهایی که فعالیتهای خود را به کشورهایی مانند سنگاپور منتقل میکنند نگران است؛ جایی که بخش مهمی از عملیات تیکتاک در آن مستقر شده است. پکن اخیراً دو بنیانگذار شرکت هوش مصنوعی Manus را که سال گذشته فعالیت خود را از چین به سنگاپور منتقل کرده بود، از خروج از کشور منع کرده است؛ اقدامی که در چارچوب بررسی پیشنهاد متا برای خرید این شرکت انجام شد. دولت چین تمایل ندارد فناوریهای پیشرفته این کشور بهراحتی به خارج منتقل شوند و ترجیح میدهد اشتغال و سود حاصل از آنها در داخل کشور باقی بماند.
این وضعیت میتواند برنامههای بایتدنس برای عرضه عمومی سهام را نیز پیچیده کند. تنها بازاری که هم دولت چین و هم سرمایهگذاران خارجی شرکت را راضی میکند، بورس هنگکنگ است. اما نهادهای نظارتی چین اکنون از شرکتهایی که قصد عرضه سهام در هنگکنگ دارند میخواهند در چین یا هنگکنگ ثبت شده باشند. این موضوع برای بایتدنس چالشبرانگیز است، زیرا ساختار پیچیده مالکیتی آن در جزایر کیمن ثبت شده تا امکان جذب سرمایهگذاران جهانی فراهم شود.
حساسیتها درباره انتقال فناوری همچنین همکاری میان بخشهای داخلی و بینالمللی بایتدنس را تحت فشار قرار داده است. یکی از کارکنان پیشین این شرکت میگوید تفاوت در مقررات مربوط به هوش مصنوعی میان کشورها، این همکاری را هرچه پیچیدهتر کرده است. برای مثال، اپلیکیشن ویرایش ویدئوی مبتنی بر هوش مصنوعی «سیدنس ۲.۰» که بایتدنس در فوریه در چین عرضه کرد، با استقبال گستردهای روبهرو شد. اما پیش از عرضه آن در بازارهای خارجی، برخی شرکتهای رسانهای غربی از جمله دیزنی و پارامونت نسبت به نقض احتمالی حقوق مالکیت معنوی اعتراض کردند و در نتیجه، عرضه جهانی این برنامه به حالت تعلیق درآمد.
بایتدنس تاکنون توانسته است میان اینترنت چین و اینترنت غرب تعادل برقرار کند؛ اما حفظ این تعادل در آینده احتمالاً هرچه دشوارتر خواهد شد.
